छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या १२ किल्ल्यांना युनेस्कोचा जागतिक वारसा स्थळ दर्जा
https://tripxl.com/blog/shivaji-maharaj-fort/?utm_source=chatgpt.com
पुणे | १२ जुलै २०२५ महाराष्ट्राच्या आणि संपूर्ण भारताच्या इतिहासात एक सुवर्णक्षण म्हणून नोंदवल्या जाईल अशी ऐतिहासिक घटना नुकतीच घडली. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी उभारलेले आणि सावरलेले १२ दुर्ग — आता युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत अधिकृतपणे समाविष्ट झाले आहेत. हा महाराष्ट्राच्या, शिवप्रेमींचा आणि भारताचा अभिमान वाढवणारा निर्णय आहे.
किल्ले म्हणजे महाराष्ट्राची ओळख
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी ‘दुर्गराज्य’ उभं केलं, त्यातूनच मराठ्यांचं साम्राज्य बळकट झालं. हे किल्ले म्हणजे केवळ सैनिकी उपयोगासाठी नव्हते, तर ते शासन, संस्कृती, स्वराज्य आणि आत्मभानाचे केंद्र होते. यातील प्रत्येक किल्ला एका स्वतंत्र इतिहासाची साक्ष देतो.
जागतिक वारसा स्थळ म्हणून युनेस्कोचा दर्जा मिळवलेले १२ किल्ले कोणते?
युनेस्कोने मान्यता दिलेल्या किल्ल्यांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे:
राजगड – शिवरायांचा पहिला राजधानी किल्ला
तोरणा – शिवाजी महाराजांचा पहिला जिंकलेला किल्ला
रायगड – स्वराज्याची राजधानी, शिवराज्याभिषेक स्थळ
प्रतापगड – अफझलखान वधाची ऐतिहासिक लढाई
सिंधुदुर्ग – समुद्रात वसलेला भक्कम किल्ला
विजयदुर्ग – नौदलाचे मुख्य केंद्र
राजमाची – डोंगररांगांमधील अद्वितीय किल्ला
साळ्हेर – महाराष्ट्रातील सर्वोच्च उंचीचा किल्ला
शिवनेरी – छत्रपतींचा जन्मस्थान
पन्हाळा – आदिलशाहीच्या काळातील मोठा दुर्ग
भुईकोट सोलापूर किल्ला – स्थापत्यशास्त्राचा नमुना
लोहरगड – बळकट दरवाजे आणि दुर्गम प्रवेशमार्ग
हे यश नेमकं कुणाच्या प्रयत्नांमुळे?
ही मान्यता मिळवण्यासाठी भारतीय पुरातत्व विभाग, महाराष्ट्र शासन, तसेच इतिहास अभ्यासक, दुर्गप्रेमी संघटना आणि युनेस्कोशी सातत्याने संवाद साधणाऱ्या भारतीय प्रतिनिधींच्या संघटनेने २०१८ पासून सातत्याने प्रयत्न केले. “Maratha Military Landscapes” या नावाने सादर केलेल्या प्रस्तावामध्ये किल्ल्यांचे ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, भौगोलिक आणि स्थापत्यिक महत्व अधोरेखित करण्यात आले.
जागतिक वारसा स्थळाची मान्यता म्हणजे नेमकं काय?
युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळ यादीत एखाद्या स्थळाचा समावेश झाला की, त्या स्थळाला आंतरराष्ट्रीय मान्यता, संरक्षणासाठी निधी, पर्यटनात वाढ, आणि संशोधनासाठी जागतिक व्यासपीठ उपलब्ध होतं. त्यामुळे या १२ किल्ल्यांना आता नवसंजीवनी मिळणार आहे.
शिवप्रेमींची प्रतिक्रिया : “हा केवळ सन्मान नाही, आता ही आमची जबाबदारी आहे”
पुणे, कोल्हापूर, रत्नागिरी आणि रायगड येथील शिवप्रेमींमध्ये प्रचंड आनंदाचं वातावरण आहे. गडकोट संवर्धन कार्यकर्ते, इतिहास अभ्यासक, तरुण दुर्गसेवक यांना यामुळे अधिक प्रेरणा मिळाली आहे.
“ही केवळ गौरवाची बाब नाही, आता आपल्यावर या वारशाचं संरक्षण करण्याची जबाबदारीही आहे,” असं मत रायगड बचाव समितीचे सदस्य श्री. भुजबळ यांनी व्यक्त केलं.
पर्यटनासाठी सुवर्णसंधी
या यादीत समावेश झाल्यामुळे आता या किल्ल्यांना आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांचा ओघ वाढणार आहे. पर्यटन विकास महामंडळाने विशेष पॅकेजेस आणि माहिती केंद्र सुरु करण्याची घोषणा केली आहे.
शेवटी एकच गोष्ट – अभिमान, प्रेरणा आणि कर्तव्य!
छत्रपती शिवाजी महाराज हे एक दृष्टी, स्वराज्याची संकल्पना आणि धैर्याचे प्रतीक आहेत. त्यांची ही दुर्गसंपदा आता संपूर्ण जगात ओळखली जाणार आहे. पण याचबरोबर आपली भूमिका अधिक महत्त्वाची झाली आहे — या किल्ल्यांचे संवर्धन, स्वच्छता आणि इतिहासाची जपणूक करणे हे आता आपले सामूहिक कर्तव्य आहे.